Mat á ófrjósemi
„Af hverju verð ég ekki ófrísk?“
Það er misjafnt hversu langur tími líður áður en fólk fer að velta því fyrir sér hvort eitthvað standi í vegi fyrir því að þungun takist. Þegar áhyggjur vakna vilja flestir fá svör sem fyrst og skýra mynd af stöðunni.
Markmið mats á ófrjósemi
Mat á ófrjósemi hefur tvö meginmarkmið:
Að greina og kortleggja undirliggjandi orsakir sem geta haft áhrif á frjósemi.
Að veita ráðgjöf um mögulegar leiðir til að auka líkur á þungun og hjálpa einstaklingum og pörum að ná markmiði sínu, að eignast barn.
Mikilvægt er að rannsóknir, mat og ráðgjöf taki ekki lengri tíma en nauðsynlegt er. Þess vegna leggjum við áherslu á skilvirkt og markvisst ferli þar sem viðtöl, skoðanir og rannsóknir fara fram eins hratt og kostur er, án þess að dregið sé úr gæðum þjónustunnar.
Ferlið skref fyrir skref
1. Fyrsta viðtal
Bókaðu tíma hjá einum af sérfræðilæknum okkar í gegnum Noona, með tölvupósti á reykjavik@livio.is eða í síma 430-4000.
Í fyrsta viðtalinu er farið yfir heilsufar, fyrri sjúkrasögu og aðra þætti sem geta haft áhrif á frjósemi. Oftast er framkvæmd kvenskoðun með ómskoðun um leggöng þar sem læknirinn metur leg, legslímhúð og eggjastokka.
Í framhaldinu eru gerðar viðeigandi blóðrannsóknir og, ef við á, sæðisrannsókn.
2. Yfirferð niðurstaðna
Þegar niðurstöður rannsókna liggja fyrir kemur einstaklingur eða par í annað viðtal hjá lækni. Þá eru niðurstöðurnar yfirfarnar og metið hvort þörf sé á frekari rannsóknum eða meðferð.
Læknirinn fer yfir niðurstöðurnar, svarar spurningum og ræðir hvaða leiðir koma til greina út frá niðurstöðum og aðstæðum hvers og eins.
3. Frekari rannsóknir ef þörf krefur
Ef þörf er á nánara mati er hægt að rannsaka leg og eggjaleiðara með HSS-rannsókn (hysterosalpingosonografia). Í sumum tilfellum getur jafnframt verið ráðlagt að framkvæma kviðarholsspeglun til að afla frekari upplýsinga um leg, eggjaleiðara og eggjastokka.
Orsök ófrjósemi finnst hjá konunni í um þriðjungi tilfella og hjá manninum í um þriðjungi tilfella. Hjá sumum pörum finnast orsakir hjá báðum aðilum. Hjá tæplega þriðjungi para finnst hins vegar engin skýr skýring þrátt fyrir ítarlegt mat og rannsóknir.
4. Meðferðaráætlun
Þegar nauðsynlegum rannsóknum er lokið leggur læknirinn fram einstaklingsmiðaða meðferðaráætlun. Meðferðin getur meðal annars falist í ráðgjöf, lyfjameðferð, glasafrjóvgun (IVF), smásjárfrjóvgun (ICSI) eða öðrum úrræðum eftir því sem við á.
Markmið okkar er að finna þá leið sem hentar best hverjum einstaklingi eða pari og veita stuðning og leiðsögn í gegnum allt ferlið.
Mat á ófrjósemi hjá konum
Ýmsir þættir geta haft áhrif á frjósemi kvenna. Algengar orsakir eru:
- Óreglulegt egglos eða skortur á egglosi
- Stíflaðir eða skertir eggjaleiðarar
- Minnkaður eggjaforði
- Meðfædd frávik í legi
- Endómetríósa (legslímuflakk)
- Ofþyngd eða undirþyngd
Markmið rannsóknarinnar er að meta hvort einhver þessara þátta, eða aðrir undirliggjandi þættir, geti haft áhrif á möguleika á þungun.
Eggjaforði og aldur
Hjá konum 41 árs og eldri er mat á eggjaforða sérstaklega mikilvægt. Með hækkandi aldri fækkar eggjum í eggjastokkum og gæði þeirra minnka. Þótt reglulegar blæðingar og egglos séu enn til staðar eru ekki öll egg lengur fær um að leiða til heilbrigðrar þungunar.
Ef rannsóknir sýna mjög skertan eggjaforða eða verulega skert eggjagæði eru frjósemismeðferðir með eigin eggjum oft ekki ráðlagðar. Í slíkum tilfellum er mikilvægt að ræða önnur möguleg úrræði við sérfræðing.
Mat á ófrjósemi hjá körlum
Ófrjósemi hjá körlum getur átt sér ýmsar orsakir. Algengastar eru:
- Minnkuð framleiðsla sáðfrumna
- Skertur hreyfanleiki sáðfrumna
- Hindrun í sáðrásum
Ef engar sáðfrumur finnast í sæðisvökva kallast það azoospermia.
Sæðisrannsókn
Sæðisrannsókn er einn mikilvægasti þáttur mats á ófrjósemi hjá körlum. Þar er meðal annars metinn:
- Fjöldi sáðfrumna
- Hreyfanleiki sáðfrumna
- Lögun og útlit sáðfrumna
Niðurstöðurnar gefa mikilvægar upplýsingar um frjósemi mannsins og hjálpa til við að velja hentugustu meðferðina.
Ef engar sáðfrumur finnast
Ef engar sáðfrumur greinast í sæðissýni þarf að kanna nánar hvort um sé að ræða skerta framleiðslu eða hindrun í sáðrásum.
Ef grunur er um hindrun er í sumum tilfellum hægt að sækja sáðfrumur beint úr eistum með nálarsýnatöku. Aðgerðin er framkvæmd í staðdeyfingu og getur meðal annars gagnast körlum sem:
- Hafa farið í ófrjósemisaðgerð
- Eru með meðfædda lokun í sáðrásum
- Eru með azoospermiu af öðrum orsökum
Ef sáðfrumur finnast við sýnatökuna er hægt að nota þær við smásjárfrjóvgun (ICSI) sem hluta af glasafrjóvgunarmeðferð.